Diferencial

Iz E-študij, proste zakladnice študentskega znanja

Skoči na: navigacija, iskanje

Diferencial označujemo z dx.

\! y= f(x)

\! f(x+dx) \simeq f(x) + dy

\! dy = f'(x)dx

Vsebina

Funkcije dveh spremenljivk

\! z = f(x,y)

\! f(x + dx, y + dy) = f(x,y) + df

     .
     |
.____| dy
  dx

df = \frac{\partial f}{\partial x} dx +\frac{\partial f}{\partial y} dy


Diferenciabilnost funkcije

f(x,y) je v točki (x,y) diferenciabilna, če:

  • obstajata oba parcialna odvoda \left( \frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y} \right)
  • če je razlika \lim_{dx \rightarrow 0,dy \rightarrow 0} \frac{f(x+dx,y+dx) - f(x,y) - \left( \frac{\partial f}{\partial x} dx + \frac{\partial f}{\partial y} dy \right) }{ dx^2 + dy^2} = 0


f(x+dx,y+dx) - f(x,y) = \frac{\partial f}{\partial x} dx + \frac{\partial f}{\partial y} dy + \eta (dx^2 + dy^2)

\lim_{dx \rightarrow 0,dy \rightarrow 0} \eta = 0



Izrek
Če je funkcija f(x,y) odvedljiva in sta parcialna odvoda \frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y} zvezna je funkcija diferenciabilna




z = \frac{x}{y} = f(x,y)

dz = \frac{\partial f}{\partial x} dx + \frac{\partial f}{\partial y} dy

\frac{1}{y} - \frac{x}{y^2} dy


\frac{x+dx}{y+dy} = f(x+dx,y+dy)

relativna napaka: \frac{f(x+dx,y+dy)-f(x,y)}{f(x,y)} \simeq \frac{\frac{1}{y} dx - \frac{x}{y^2} dy}{\frac{x}{y}} = \frac{dx}{x} - \frac{dy}{y}


Primer

Oceni rezultat: \frac{0.99 \cdot 0.98}{0.97}

f(x,y,z) = \frac{xy}{z}

x = 1, dx = -0,01
y = 1, dy = -0,02
z = 1, dz = -0,03

\! f(1,1,1) = 1

\frac{\partial f}{\partial x} = \frac{y}{z}

\frac{\partial f}{\partial y} = \frac{x}{z}

\frac{\partial f}{\partial x} = \frac{-xy}{z^2}

f(0.99,0.98,0.97) =
1 + \frac{\partial f}{\partial x} dx +\frac{\partial f}{\partial y} dy +\frac{\partial f}{\partial z} dz=
1 + (-0,01 - 0,02 + 0,03) = 1

Primer 2

Volumen kozarca (stožec)

h = 10cm
R = 5cm (polmer na vrhu)

Formula za prostornino stožca:

V = \frac{\pi R^2 h}{3} = \frac{\pi \frac14 \cdot 1}{3} \approx \frac14 l

Ali se splača zamenjati kozarec, če želimo večji volumen s sledečimi spremembami:

dR = 2mm
dh = -2 mm

\frac{\partial V}{\partial R} = \frac{2 \pi R h}{3} = \frac{2 \pi \frac12 \cdot 1}{3}\approx 1

\frac{\partial V}{\partial h} = \frac{\pi R^2}{3} = \frac{\pi \cdot \frac14}{3} \approx\frac14

dV = \frac{\partial V}{\partial R} dR + \frac{\partial V}{\partial h} dh = 1 \cdot 0,02 - \frac14 \cdot 0,02 = 0,015




\frac{\partial}{\partial x}(f+g) = \frac{\partial f}{\partial x} + \frac{\partial g}{\partial x}

\frac{\partial}{\partial x}(f-g) = \frac{\partial f}{\partial x} - \frac{\partial g}{\partial x}

\frac{\partial}{\partial x}(f \cdot g) = \frac{\partial f}{\partial x} \cdot g + \frac{\partial g}{\partial x} \cdot f

\frac{\partial}{\partial x}\left( \frac{f}{g} \right) = \frac{
\frac{\partial f}{\partial x} \cdot g - \frac{\partial g}{\partial x} \cdot f }{g^2}




z=f(x,y)

x = x(t), y = y(t)

z(t) = f(x(t),y(t))


z' = \frac{dz}{dt} = \lim_{k \rightarrow 0} \frac{z(t+h) - z(t)}{h}
\lim_{k \rightarrow 0} \frac{f(x(t+h),y(t+h)) - f(x(t), y(t))}{h}

δx = x(t + h) − x(t)

δy = y(t + h) − y(t)


x(t + h) = x(t + δx)
y(t + h) = y(t + δy)


\lim_{h \rightarrow 0} \frac{x(t)+\delta x, y(t) + \delta y) - f(x,y)}{h}


ocenimo s totalnim diferencialom

= \lim_{h \rightarrow 0} \frac{\frac{\partial f}{\partial x} \delta x + \frac{\partial f}{\partial y} \delta y + \eta (\delta x^2 + \delta y^2 }{h}

= \lim_{h \rightarrow 0} ( \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{\delta x}{h} + \frac{\partial f}{\partial y} \cdot  \frac{\delta y}{h} + \eta \frac{\delta x^2 + \delta y^2}{h} )


\lim_{h \rightarrow 0} \frac{\delta x}{h} = \frac{dx}{dt}
\lim_{h \rightarrow 0} \frac{\delta y}{h} = \frac{dy}{dt}


= \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{dx}{dt} + \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{dy}{dt} + \lim \eta \frac{\delta x^2 + \delta y^2}{h}


\frac{dz}{dt} =  \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{d}{dt} +  \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{dy}{dt}




\! z(u,v) =f(x,y) = f(x(u,v),y(u,v))

x = x(u,v)
y = y(u,v)

\frac{\partial z}{\partial u} = \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{\partial x}{\partial u} + \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{\partial y}{\partial u}

\frac{\partial z}{\partial v} = \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{\partial x}{\partial v} + \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{\partial y}{\partial v}

Primer

z = (1 + t)^{2t^2} = x^y

\frac{dz}{dt} = \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{dx}{dt} +  \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{dy}{dt}

x = 1 + t
y = 2t2

\! f(x,y) = x^y


  • \frac{\partial f}{\partial x} = y \cdot x ^{ y- 1}
  • \frac{\partial f}{\partial y} = x ^ y \log x
  • \frac{dx}{dt}= 1
  • \frac{dx}{dt}= 4t


\frac{dz}{dt} = \frac{\partial f}{\partial x} \cdot \frac{dx}{dt} +  \frac{\partial f}{\partial y} \cdot \frac{dy}{dt} = y \cdot x ^{ y- 1} + x ^ y \log x \cdot 4t = 
2t^2(1 + t)^{2 \cdot t^2-1} + t^{2t^2} \cdot \log (1+t) \cdot 4 t

Drugi odvod

\frac{\partial f}{\partial x} (x,y)


odvajano po x
\frac{\partial ^2 f}{\partial x^2}
odvajano po y
\frac{\partial ^2 f}{\partial x \partial y}


\frac{\partial f}{\partial y} (x,y)

odvajano po x
\frac{\partial ^2 f}{\partial x \partial y}
odvajano po y
\frac{\partial ^2 f}{\partial y^2}



kadarkoli sta odvoda zvezna \frac{\partial ^2 f}{\partial x \partial y} = \frac{\partial ^2 f}{\partial y \partial x}

Primer

f(x,y) = \sin(x) \cdot e^y

\frac{\partial f}{\partial x} = \cos x e^y

odvajamo po x

\frac{\partial ^2 f}{\partial x^2} = - \sin x e^y

odvajamo po y

\frac{\partial ^2 f}{\partial x \partial y} = \cos x e^y


\frac{\partial f}{\partial y} = \sin x e^y

odvajano po x

\frac{\partial ^2 f}{\partial x \partial y} = \cos x e^y

odvajano po y

\frac{\partial ^2 f}{\partial y^2} = \sin x e^y

Povezave

Osebna orodja
Imenski prostori
Različice
Dejanja
navigacija

Tiskanje/izvoz
orodja